عصاره گیری به منظور خارج کردن ماده موثره به روش جداسازی میباشد که بر حسب این که مکانیزم حلالیت بر پایه آبی، الکلی و یا هیدروالکلی باشد، با هم متفاوت هستند. شاید بپرسید عصارهگیری هیدروالکلی چیست؟ اضافه کردن حلال اتانول و آب به نسبت 1 به 1 را عصاره گیری هیدروالکلی میگویند.
[shortcode:magConsulting:281]
دستگاه سوسکله نوعی دستگاه عصاره گیری
دستگاه مناسب آزمایشگاهی جهت انجام عصاره گیری، دستگاه سوکسله نام دارد که ماده جامد و حلال آن با یکدیگر در تماس مستقیم قرار میگیرند. در هیستوژنوتک، از راه تسلطی که در زمینه گیاهان دارویی وجود دارد، این امکان وجود دارد که با راه اندازی انواع مکانیزمهای عصاره گیری مانند سوکسله، ماسراسیون و اختلاط، اسانس گیری و روغن گیری بتوانید انواع خدمات را برای پژوهشگران و محققان عرصه گیاهان دارویی فراهم نمایید.
[shortcode:productList:8]
از جمله گیاهانی که مورد عصاره گیری، اسانس گیری یا استخراج روغن قرار میگیرد میتوان به زنجبیل، آویشن، رزماری، رز، چوب صدر، ریحان، بابونه، نعنا، میخک، علف لیمو، تخم پنبه، کنجد، سیر، گل شمعدانی و... اشاره کنیم.
توجه به این نکته که عصاره گرفته شده جهت چه کاربردی همچون تولید دارو، خوراکی، خواص موسیلاژ و ... قرار است مصرف شود، روش عصاره گیری و پارامترهای این فرآیند نیز تغییر میکند. در مواردی که عصاره قرار باشد جهت خواص دارویی استخراج شود به تمام یا بخش زیادی از مواد موثره نیاز خواهیم داشت. به همین منظور برای جلوگیری از هدر رفتن و از بین رفتن مواد موثره به دلیل حرارت، بهترین گزینه ماسراسیون میباشد. هر چقدر زمان عصاره گیری بیشتر باشد، ماده موثره بیشتری استخراج خواهد شد.
برای نگهداری مخلوط باید دقت کنید که نگهداری آن در دمای اتاق، در مدت طولانی باعث فاسد شدن عصاره خصوصا زمانی که حلال آبی باشد، میشود. بنابراین باید در زمان عصارهگیری به دما و زمان دقت کنید. در ادامه به روشهای مورد استفاده عصاره گیری اشاره ای مختصر میکنیم.
عصاره گیری به روش ماسراسیون
در این روش، مقدار معینی از گیاه خشک و آسیاب شده را با حجم متناسبی حلال به حدی که در آن غوطه ور شود، مخلوط میکنیم و برای مدت معینی( سه روز) مخلوط را در دمای اتاق نگه میداریم. در آخر توسط صافی، عصاره جداسازی شده را با توجه به نوع مصرف آن، غلظت میدهیم یا به صورت خشک بسته بندی میکنیم.
با توجه به این نکته که مواد موثره به دما حساس هستند و گرما و حرارت باعث از بین رفتن عطر و بوی آنها میشود، استفاده از عصاره، بیشتر به صورت دارو و کیفیت درصد مواد موثره مهم به شمار میآید. این روش عصاره گیری را به شما پیشنهاد میدهیم. این روش نسبت به دیگر روش ها، زمان بیشتری به طول میانجامد و میتوان از انواع حلالهای الکلی، آبی و هیدروالکلی در این روش استفاده کرد.
عصاره گیری به روش پرکولاسیون
پرکولاتور چیست؟ پرکولاتور به مفهوم یک ظرف مخروطی شکل است که جنس آن از شیشه است و قسمت قاعده آن سمت بالا است و قسمت پایین آن شیری وجود دارد، برای کنترل خروجی حلال که حجمهای مختلفی دارد. نمونه گیاه در قسمت تحتانی یا میانی آن روی صفحه صافی قرار میگیرد و حلال از بالای آن به آرامی اضافه میگردد. در صورت نیاز به حلال مازاد می توان باز اضافه کرد.
این روش اکثراً برای استخراج مواد موثره در فرآوردههای تنتور که عصاره ای به شکل مایع دارند، استفاده میشود. مقدار معینی از گیاه را بعد از خشک شدن و خرد کردن با مقداری حلال انتخابی مخلوط میکنیم و به پرکولاتور منتقل مینماییم. حلال مناسب استخراجی در دمای مناسب با جریانی مناسب از روی ماده جامد عبور داده میشود به شکلی که تمام بخشهای ماده جامد در تماس مستقیم حلال انتخابی قرار بگیرد.
پس از خارج شدن مایع از پرکولاتور، گیاه تحت فشار قرار میگیرد و مایع به دست آمده فیلتر میشود یا باقی می ماند تا مواد معلق آن ته نشین شود و جدا شود. این روش برای مطالعات دارویی البته به شرط رعایت کنترل دما در طول مکانیزم و آسیب نرساندن مواد موثره، مناسب است.
عصاره گیری به روش هضم
هنگامی که نیاز به گرم کردن محصول باشد به صورتی که به ماده موثره آسیبی نرسد، این فرایند را فرایند هضم میگویند. این روش نوعی ماسراسیون است که در طول عملیات استخراج از گرمای ملایمی استفاده میکنند. مزیت و برتری این روش، افزایش کارآمدی حلال استخراج میباشد. این روش نیز با رعایت شرایط کنترل دما و عدم آسیب به مواد موثر در طی فرایند، برای مطالعات عصاره گیری گیاهان دارویی مناسب است.
عصاره گیری به روش سوکسله
روش سوکسله در عصاره گیری از رایج ترین و مرسوم ترین روشهای عصاره گیری در مقیاس آزمایشگاهی میباشد. نام این روش بنابر نام دستگاه مخصوص آن گرفته شده است. این دستگاه ۴ قسمت عمده دارد که گرمکن، بالن، کندانسور و محفظه استخراج نام دارند.
عملیات به این صورت است که ابتدا نمونه خشک شده گیاه را پس از آسیاب کردن، داخل کارتوش یا تیمبل یا کاغذ صافی بسته بندی میکنند و در قسمت محفظه استخراج قرار میدهند. سپس به اندازه دو سوم حجم بالن، حلال اضافه میکنند و گرمکن را روشن میکنند تا حلال شروع به تبخیر شدن کند. بخارات تشکیل شده به سمت کندانسور جریان پیدا میکند و مکانیزم تقطیر از این قسمت آغاز میشود. قطرات حاصل شده از میعان حلال از طریق کندانسور روی گیاه ریخته میشود.
طی این شرایط حلال و گیاه در تماس مستقیم قرار میگیرند و فرایند استخراج عصاره شروع میشود. وقتی که سطح حلال داخل محفظه استخراج به قسمت خروجی محفظه برسد، تمام حلالی که در محفظه وجود دارد با عصاره استخراج شده به قسمت بالن برمیگردند. این عملیات تا وقتی که رنگ حلال داخل محفظه استخراج شفاف نشود، ادامه پیدا میکند. به عبارت دیگر این فرآیند استخراج، زمانی پایان مییابد که حلال در قسمت محفظه استخراج کاملاً شفاف باشد. عدم شفافیت حلال نشان دهنده عدم استخراج کامل مواد موثره از گیاه میباشد.
عصاره گیری به روش جوشاندن
جوشاندن یکی از سادهترین و در دسترس ترین روش برای عصارهگیری میباشد. در این روش گیاه در حجم معینی از آب برای مدت زمان مشخص جوشانده میشود. سپس سرد و از صافی رد میشود. این روش برای استخراج مواد موثره محلول در آب و پایدار حرارتی مناسب میباشد. نسبت گیاه به آب ثابت است ۱:۴ یا ۱:۱۶ عمل استخراج وجوشاندن آب، تا زمانی که حجم حلال به یک چهارم اولیه برسد ادامه مییابد. سپس عصاره غلیظ فیلتر میشود. روش جوشاندن تنها برای استخراج ترکیبات مقاوم به حرارت، جنس سخت گیاهان ( به عنوان مثال: ریشه یا پوست) است و معمولا بیشتر در ترکیبات محلول در روغن در مقایسه با روش خیساندن و جوشاندن حاصل میشود
اسانس گیری از طریق دستگاه کلونجر
اسانسها به شکل روغنی هستند و بازده اسانس نسبت به عصاره کمتر میباشد. همچنین برای اسانس گیری از دستگاه اسانس گیری کلونجر استفاده میکنند. طرز کار این دستگاه شبیه سوکسله میباشد که حلال و گیاه در تماس مستقیم با هم قرار میگیرند و بخارات به سمت قسمت کندانسور جریان مییابد و پس از آن میعان میشوند. از تفاوت های سوکسله با دستگاه کلونجر، موارد زیر را می توان نام برد.
1. در سوکسله از انواع حلال به شکل آبی، الکلی و هیدروالکلی استفاده میشود در صورتی که در کلونجر فقط از حلال آب استفاده میشود.
2. در سوکسله حلال و عصاره به طور همزمان به بالن تحت حرارت برمیگردند. در حالی که در کلونجر تنها حلال آب برمیگردد و اسانس در بخش مشخصی از دستگاه باقی میماند.
3. در سوکسله گیاه به شکل بسته بندی شده در کاغذ کارتوش یا صافی، دور از بالن و در محفظه استخراج تحت حرارت و گرما قرار میگیرد و این در حالی است که در کلونجر، گیاه به صورت آزادانه و بدون بسته بندی در بالن تحت حرارت مستقیم با حلال قرار میگیرد.
روشهای عصاره گیری متفاوت دیگری نیز وجود دارد. مثل استفاده از امواج فراصوت، استفاده از امواج ماکروویو و سوکسله به روش عصاره گیری با اتانول 96 60 درصد که در جاهای مختلفی استفاده میشده است.
همانطور که قبلا نیز اشاره کردیم در بین روشهای عصاره گیری، روش عصاره گیری خیساندن ماده در حلال و هم زدن آن، یکی از بهترین روشهای استخراج عصاره گیاه است. شما با کمی تلاش و آشنایی با نحوه اسانس گیری گیاهان دارویی میتوانید در منزل خود اقدام به اسانس گیری با استفاده از ماکروویو کنید.
[shortcode:magConsulting:281]
