روش های عصاره گیری

ماشین آلات صنایع غذایی دستگاه عصاره گیری

سه شنبه 23 آذر 1400

 روش های عصاره گیری

عصاره گیری به منظور خارج کردن ماده موثره به روش جداسازی می باشد که بر حسب این که مکانیزم حلالیت بر پایه آبی، الکلی و یا هیدروالکلی باشد، با هم متفاوت هستند. شاید بپرسید عصاره گیری هیدروالکلی چیست؟ اضافه کردن حلال اتانول و آب به نسبت 1 به 1 را عصاره گیری هیدروالکلی می گویند.

دستگاه سوسکله نوعی دستگاه عصاره گیری

دستگاه مناسب آزمایشگاهی جهت انجام عصاره گیری، دستگاه سوکسله نام دارد که ماده جامد و حلال آن با یکدیگر در تماس مستقیم قرار می گیرند. در هیستوژنوتک، از راه تسلطی که در زمینه گیاهان دارویی وجود دارد، این امکان وجود دارد که با راه اندازی انواع مکانیزم های عصاره گیری مانند سوکسله، ماسراسیون و اختلاط، اسانس گیری و روغن گیری بتوانید انواع خدمات را برای پژوهشگران و محققان عرصه گیاهان دارویی فراهم نمایید.

از جمله گیاهانی که مورد عصاره گیری، اسانس گیری یا استخراج روغن قرار می گیرد می توان به زنجبیل، آویشن، رزماری، رز، چوب صدر، ریحان، بابونه، نعنا، میخک، علف لیمو، تخم پنبه، کنجد، سیر، گل شمعدانی و... اشاره کنیم.

روش های عصاره گیری

توجه به این نکته که عصاره گرفته شده جهت چه کاربردی همچون تولید دارو، خوراکی، خواص موسیلاژ و ... قرار است مصرف شود، روش عصاره گیری و پارامترهای این فرآیند نیز تغییر می کند. در مواردی که عصاره قرار باشد جهت خواص دارویی استخراج شود به تمام یا بخش زیادی از مواد موثره نیاز خواهیم داشت. به همین منظور برای جلوگیری از هدر رفتن و از بین رفتن مواد موثره به دلیل حرارت، بهترین گزینه ماسراسیون می باشد. هر چقدر زمان عصاره گیری بیشتر باشد، ماده موثره بیشتری استخراج خواهد شد.

برای نگهداری مخلوط باید دقت کنید که نگهداری آن در دمای اتاق، در مدت طولانی باعث فاسد شدن عصاره خصوصا زمانی که حلال آبی باشد، می شود. بنابراین باید در زمان عصاره گیری به دما و زمان دقت کنید. در ادامه به روش های مورد استفاده عصاره گیری اشاره ای مختصر می کنیم.

عصاره گیری به روش ماسراسیون

در این روش، مقدار معینی از گیاه خشک و آسیاب شده را با حجم متناسبی حلال به حدی که در آن غوطه ور شود، مخلوط می کنیم و برای مدت معینی( سه روز) مخلوط را در دمای اتاق نگه می داریم. در آخر توسط صافی، عصاره جداسازی شده را با توجه به نوع مصرف آن، غلظت می دهیم یا به صورت خشک بسته بندی می کنیم.

با توجه به این نکته که مواد موثره به دما حساس هستند و گرما و حرارت باعث از بین رفتن عطر و بوی آنها می شود، استفاده از عصاره، بیشتر به صورت دارو و کیفیت درصد مواد موثره مهم به شمار می آید. این روش عصاره گیری را به شما پیشنهاد می دهیم. این روش نسبت به دیگر روش ها، زمان بیشتری به طول می انجامد و می توان از انواع حلال های الکلی، آبی و هیدروالکلی در این روش استفاده کرد.

عصاره گیری به روش پرکولاسیون

پرکولاتور چیست؟ پرکولاتور به مفهوم یک ظرف مخروطی شکل است که جنس آن از شیشه است و قسمت قاعده آن سمت بالا است و قسمت پایین آن شیری وجود دارد، برای کنترل خروجی حلال که حجم های مختلفی دارد. نمونه گیاه در قسمت تحتانی یا میانی آن روی صفحه صافی قرار می گیرد و حلال از بالای آن به آرامی اضافه می گردد. در صورت نیاز به حلال مازاد می توان باز اضافه کرد.

این روش اکثراً برای استخراج مواد موثره در فرآورده های تنتور که عصاره ای به‌ شکل مایع دارند، استفاده می شود. مقدار معینی از گیاه را بعد از خشک شدن و خرد کردن با مقداری حلال انتخابی مخلوط می کنیم و به پرکولاتور منتقل می نماییم. حلال مناسب استخراجی در دمای مناسب با جریانی مناسب از روی ماده جامد عبور داده می شود به شکلی که تمام بخش‌های ماده جامد در تماس مستقیم حلال انتخابی قرار بگیرد.

پس از خارج شدن مایع از پرکولاتور، گیاه تحت فشار قرار می گیرد و مایع به دست آمده فیلتر می شود یا باقی می ماند تا مواد معلق آن ته نشین شود و جدا شود. این روش برای مطالعات دارویی البته به شرط رعایت کنترل دما در طول مکانیزم و آسیب نرساندن مواد موثره، مناسب است.

عصاره گیری به روش هضم

هنگامی که نیاز به گرم کردن محصول باشد به صورتی که به ماده موثره آسیبی نرسد، این فرایند را فرایند هضم می گویند. این روش نوعی ماسراسیون است که در طول عملیات استخراج از گرمای ملایمی استفاده می کنند. مزیت و برتری این روش، افزایش کارآمدی حلال استخراج می باشد. این روش نیز با رعایت شرایط کنترل دما و عدم آسیب به مواد موثر در طی فرایند، برای مطالعات عصاره گیری گیاهان دارویی مناسب است.

عصاره گیری انواع

عصاره گیری به روش سوکسله

روش سوکسله در عصاره گیری از رایج ‌ترین و مرسوم ترین روش های عصاره گیری در مقیاس آزمایشگاهی می باشد. نام این روش بنابر نام دستگاه مخصوص آن گرفته شده است. این دستگاه ۴ قسمت عمده دارد که گرمکن، بالن، کندانسور و محفظه استخراج نام دارند.

عملیات به این صورت است که ابتدا نمونه خشک شده گیاه را پس از آسیاب کردن، داخل کارتوش یا تیمبل یا کاغذ صافی بسته بندی می کنند و در قسمت محفظه استخراج قرار می دهند. سپس به اندازه دو سوم حجم بالن، حلال اضافه می کنند و گرمکن را روشن می کنند تا حلال شروع به تبخیر شدن کند. بخارات تشکیل شده به سمت کندانسور جریان پیدا می کند و مکانیزم تقطیر از این قسمت آغاز می شود. قطرات حاصل شده از میعان حلال از طریق کندانسور روی گیاه ریخته می شود.

طی این شرایط حلال و گیاه در تماس مستقیم قرار می گیرند و فرایند استخراج عصاره شروع می شود. وقتی که سطح حلال داخل محفظه استخراج به قسمت خروجی محفظه برسد، تمام حلالی که در محفظه وجود دارد با عصاره استخراج شده به قسمت بالن برمی گردند. این عملیات تا وقتی که رنگ حلال داخل محفظه استخراج شفاف نشود، ادامه پیدا می کند. به عبارت دیگر این فرآیند استخراج، زمانی پایان می یابد که حلال در قسمت محفظه استخراج کاملاً شفاف باشد. عدم شفافیت حلال نشان دهنده عدم استخراج کامل مواد موثره از گیاه می باشد.

اسانس گیری از طریق دستگاه کلونجر

اسانس ها به شکل روغنی هستند و بازده اسانس نسبت به عصاره کمتر می باشد. همچنین برای اسانس گیری از دستگاه اسانس گیری کلونجر استفاده می کنند. طرز کار این دستگاه شبیه سوکسله می باشد که حلال و گیاه در تماس مستقیم با هم قرار می گیرند و بخارات به سمت قسمت کندانسور جریان می یابد و پس از آن میعان می شوند. از تفاوت های سوکسله با دستگاه کلونجر، موارد زیر را می توان نام برد.

اسانس گیری از طریق دستگاه کلونجر

1.    در سوکسله از انواع حلال به شکل آبی، الکلی و هیدروالکلی استفاده می شود در صورتی که در کلونجر فقط از حلال آب استفاده می شود.

2.    در سوکسله حلال و عصاره به طور همزمان به بالن تحت حرارت برمی گردند. در حالی که در کلونجر تنها حلال آب برمی گردد و اسانس در بخش مشخصی از دستگاه باقی می ماند.

3.    در سوکسله گیاه به شکل بسته بندی شده در کاغذ کارتوش یا صافی، دور از بالن و در محفظه استخراج تحت حرارت و گرما قرار می گیرد و این در حالی است که در کلونجر، گیاه به صورت آزادانه و بدون بسته بندی در بالن تحت حرارت مستقیم با حلال قرار می گیرد.

روش های عصاره گیری متفاوت دیگری نیز وجود دارد. مثل استفاده از امواج فراصوت، استفاده از امواج ماکروویو و سوکسله به روش عصاره گیری با اتانول 96 60 درصد که در جاهای مختلفی استفاده می شده است.

همانطور که قبلا نیز اشاره کردیم در بین روش های عصاره گیری، روش عصاره گیری خیساندن ماده در حلال و هم زدن آن، یکی از بهترین روش های استخراج عصاره گیاه است. شما با کمی تلاش و آشنایی با نحوه اسانس گیری گیاهان دارویی می توانید در منزل خود اقدام به اسانس گیری با استفاده از ماکروویو کنید.

شعبه تهران
ﺻﺎدﻗﯿﻪ ،ﺑﻠﻮار آﯾﺖ اﻟﻠﻪ ﮐﺎﺷﺎﻧﯽ رو ﺑﻪ روی ﻣﺴﺠﺪ ﻧﻈﺎم ﻣﺎﻓﯽ، ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن اﺗﺮک
شعبه اصفهان
اصفهان، فلکه ارتش خیابان وحید قبل از چهارراه امام‌زاده محسن، کوچه شماره ۲۳ پلاک ۶۲۲